De harmonica die de grenzen verbrak.

Het is ochtend. Toch is het hele tentenkamp al op de been en de onafgebroken maalstroom van beweging klinkt door in de geluiden. De hele nacht door zijn er bussen vol mensen aangekomen. Nu de dag is aangebroken, zien al deze mensen elkaar voor het eerst bij daglicht. Vrijwilligers bezetten twee of drie posten tegelijk om in alle noden te kunnen voorzien. Maar de genadeklap valt pas echt met het bericht dat de grenzen straks open zullen gaan.

Geschreeuw in het Grieks, Arabisch en Farsi, de vele stadia van vermoeidheid en emotionele beladenheid, kindergelach en gehuil, geronk van auto’s en generators vormen samen een complexe sonate, als een ode aan de Reis.

Toch… er is een geluid dat zich onderscheidt van het tumult, als een zonnestraal die door het wolkendek van een regenachtige dag heen breekt. Wat kan het zijn? Het lijkt nog het meest op het geluid van een deur, die op de wind knerpend open en dicht staat te zwaaien. We gaan op het geluid af. Zijn het de remmen van de trein, die vlak langs het tentenkamp passeert? Nee, het komt duidelijk ergens tussen de tenten vandaan.

Pas als we dichterbij komen en beeld en geluid samenvallen, kunnen we vaststellen wat de bron van het geluid is: een goedkope mondharmonica.

Het kind dat de harmonica vasthoudt –niet ouder dan zes jaar- blaast in en uit, met alle kracht die zijn longen bezitten. Niemand let op hem, iets wat het jongetje dat ‘opblaast’ en ‘leegloopt’, zonder zich met zijn herrie op iets speciaals te richten, nog meer lijkt aan te sporen. Het is alsof hij wil schreeuwen en zijn kinderlijke, verwarde boosheid door de filter van het blikken instrument van zich af probeert te blazen. Niemand lijkt zijn schreeuw te horen. Of misschien horen ze hem wel, maar schamen ze zich om zich met hun stem aan te sluiten bij  de kleine.

Het jongetje wordt moe en zoekt zijn toevlucht in de tent waar hij, met zijn ouders en twee oudere broers, tijdelijk woont. Het tentenkamp gonst nog steeds, maar de leegte die de zich terugtrekkende mondharmonica achterlaat, is haast tastbaar.

Of toch niet! Een ander, meer aarzelend geluid, komt de leegte opvullen. Opnieuw is er het geluid van een mondharmonica. Maar deze schreeuwt niet en klinkt ook niet boos. Deze nieuwkomer stelt een vraag, laat af en toe een stilte vallen… stelt dan steeds opnieuw dezelfde vraag en wacht dan op een eerlijk antwoord. De vraag die deze mondharmonica stelt, aan alle toehoorders in dit asielzoekerscentrum van Idomeni, is tot ieders verbazing een optimistische vraag.

Deze mondharmonica wordt vast gehouden door een meisje. Een tiener, in eenvoudige kleding. Haar gezicht lijkt niet op dat van de vluchtelingen, maar haar houding is niet die van de Griekse vrijwilligers. Waar komt ze vandaan? Het maakt eigenlijk niet uit, ze is hier, alleen, tussen twee verschillende werelden. Een eiland. Een brug.

Het jongetje met de blikken harmonica hoort de roep van zijn ras. Met een nieuwsgierige blik in zijn ogen schiet hij tevoorschijn uit de tent, het kostbare instrument stevig tussen zijn vingers geklemd. Het verborgen optimisme in de vraag van de mondharmonica lijkt hem te hebben geraakt en hij neemt het meisje van top tot teen op.

Het meisje en de jongen zijn tien stappen van elkaar verwijderd. En terwijl zij haar lied voortzet, houden wij onze adem in: waar zal deze vreemde ontmoeting op uit lopen? Om ons heen zijn meer mensen komen staan. Allemaal op een afstandje, quasi onverschillig, om zo deze gebeurtenis niet te verstoren door hun aanwezigheid. Het meisje herhaalt haar vraag, zich nu specifiek op het jongetje richtend.

En ineens, terwijl alle toeschouwers hun adem inhouden, komt de verwachte ommekeer. Het vluchtelingenkind laat een hartelijke lach horen, haha!, en zet dan de mondharmonica aan zijn lippen. Hij blaast, en de emotie die hij uit zijn longen perst is deze keer geen boosheid. Het is een welkom.

Het meisje glimlacht en geeft terug met enkele noten, terwijl ze een stap vooruit doet. Natuurlijk heeft het jongetje vragen. Hij stelt ze door twee maal kort te blazen en een keer lang, slepend. Het meisje antwoordt met enkele noten en verkleint de afstand verder met een grote, moedige stap.

En zo zetten ze het gesprek voort: met vragen en antwoorden, en bij iedere muzikale uitwisseling wordt de afstand tussen de twee mensen kleiner. Als we om ons heen kijken, realiseren we ons dat ook wij dichter bij elkaar gekomen zijn, terwijl we deze gebeurtenis volgden. Wie van ons is Griek en wie is uit het Midden Oosten gekomen? Wie van ons verliet huis en haard, gedwongen door armoede en oorlog en wie kwam uit vrije wil om de medemens te helpen? We weten het niet meer. We kijken elkaar aan en kijken dan met iets van respect naar de twee spelers die hun vreemde taal spreken. Het maakt niet uit waar we vandaan komen en waar we heen gaan. Voor even zijn we gewoon hier, allen getuigen van deze zeldzame gebeurtenis. De grenzen zijn open, en terwijl we ze van beide kanten overgingen, ontmoetten we elkaar ergens in het midden.

 

De schrijver van dit verhaal, Apostolos Spiliotopoulos-met wiens toestemming ik dit verhaal vertaald heb- volgde van 19 tot 21 februari een groep kunstenaars aan de grenzen van Griekenland/ Macedonie, die deelnam aan een protest tegen het sluiten van de grenzen.

Voor wie Grieks leest: het originele verhaal kun je hier lezen. Bekijk ook het filmpje onderaan de blog (van 1 maart)  dat de schrijver in het kamp van Idomeni maakte van de harmonicaspelers.

“Bovenstaand verhaal over twee mensen die de grenzen van taal, cultuur en ras verbraken met wat eenvoudige muzieknoten, was voor mij, in zekere zin, het meest levende voorbeeld van wat ‘open grenzen’betekenen.”    Apostolos Spiliotopoulos.

 

 

 

Advertenties

Een gedachte over “De harmonica die de grenzen verbrak.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s